Choroba przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą to nie tylko kwestia zdrowia, lecz także realne ryzyko finansowe — firma nie zatrzymuje się na czas L4, a nieodebrany telefon czy niewystawiona faktura potrafią kosztować klienta. Przez lata obowiązywała zasada, że jakakolwiek aktywność zarobkowa w trakcie zwolnienia lekarskiego, nawet incydentalna, mogła skutkować utratą prawa do zasiłku chorobowego za cały jego okres. Od 13 kwietnia 2026 roku przepisy w tym zakresie się zmieniły. Wyjaśniamy, na jakich zasadach przedsiębiorca nabywa prawo do zasiłku chorobowego oraz co dokładnie zmieniła nowelizacja.
Kto z jednoosobowej działalności ma prawo do zasiłku chorobowego
W przeciwieństwie do pracownika etatowego, przedsiębiorca nie otrzymuje wynagrodzenia chorobowego od pracodawcy — jedynym źródłem świadczenia na czas niezdolności do pracy jest zasiłek chorobowy z ZUS, a warunkiem jego otrzymania jest opłacanie dobrowolnej składki na ubezpieczenie chorobowe. Składka ta wynosi 2,45% podstawy wymiaru i jest doliczana do pozostałych składek społecznych opłacanych co miesiąc do 20. dnia następnego miesiąca. Prawo do zasiłku powstaje dopiero po upływie 90-dniowego nieprzerwanego okresu podlegania ubezpieczeniu chorobowemu — tzw. okresu wyczekiwania. Oznacza to, że przedsiębiorca, który zachoruje w pierwszych trzech miesiącach prowadzenia działalności, nie otrzyma zasiłku, nawet jeśli terminowo opłacał najwyższą możliwą składkę.
Ile wynosi zasiłek chorobowy przedsiębiorcy
Podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętny miesięczny przychód (podstawa wymiaru składki chorobowej) z ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy — a przy krótszym stażu ubezpieczeniowym z faktycznego okresu podlegania ubezpieczeniu. Podstawy tej nie może przekroczyć 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia — to maksymalny pułap, od którego liczony jest zasiłek. Standardowo zasiłek chorobowy wynosi 80% podstawy wymiaru. Podwyższoną, 100-procentową stawkę stosuje się między innymi za okres niezdolności do pracy przypadającej w czasie ciąży oraz w związku z wypadkiem w drodze do lub z miejsca wykonywania działalności. Zasiłek przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy, również za dni ustawowo wolne od pracy, maksymalnie przez 182 dni (270 dni w przypadku gruźlicy lub niezdolności przypadającej w okresie ciąży), po czym — jeśli niezdolność się utrzymuje — możliwe jest ubieganie się o świadczenie rehabilitacyjne.
Co zmieniło się od 13 kwietnia 2026 roku
13 kwietnia 2026 roku weszedł w życie art. 13 ustawy z 18 grudnia 2025 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, nowelizujący art. 17 ustawy z 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Nowelizacja doprecyzowała, kiedy ubezpieczony — także osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą — traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia. Dzieje się tak, gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową lub podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia. Przepisy po raz pierwszy wprost zdefiniowały oba te pojęcia.
Praca zarobkowa i aktywność niezgodna z celem zwolnienia — nowe definicje
Praca zarobkowa to według znowelizowanych przepisów każda czynność o charakterze zarobkowym, niezależnie od podstawy prawnej jej wykonywania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia wymagają istotne okoliczności. Co ważne, samo polecenie wydane przez zleceniodawcę czy kontrahenta nie stanowi takiej istotnej okoliczności — to na przedsiębiorcy spoczywa ocena, czy dana sytuacja rzeczywiście ją uzasadnia. Z kolei aktywność niezgodna z celem zwolnienia obejmuje wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia i rekonwalescencji, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego oraz wspomnianych czynności incydentalnych. W praktyce oznacza to, że jednorazowe, krótkotrwałe działanie podjęte w sytuacji rzeczywiście wymagającej pilnej reakcji — na przykład zaakceptowanie pojedynczej płatności czy krótki kontakt z księgowością w nagłej sprawie — nie musi już automatycznie oznaczać utraty zasiłku, tak jak mogło się to zdarzyć przed nowelizacją. Nie jest to jednak przyzwolenie na regularne wykonywanie obowiązków zawodowych w czasie L4 — ocena, czy dana czynność miała charakter incydentalny, należy do ZUS lub płatnika składek przeprowadzającego kontrolę, a wątpliwości mogą być rozstrzygane na niekorzyść ubezpieczonego.
Kontrola wykorzystania zwolnienia po zmianach
Nowelizacja doprecyzowała także zasady kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich. Kontrolujący — pracownik ZUS lub płatnika składek — ma prawo między innymi wejść do miejsca przeprowadzania kontroli, zweryfikować tożsamość osoby kontrolowanej, żądać informacji od niej, lekarza prowadzącego lub płatnika składek oraz sięgnąć do danych zgromadzonych na koncie ubezpieczonego w ZUS. Kontrole mają być prowadzone bez sztywnego harmonogramu, z nasileniem w okresach zwiększonej absencji chorobowej, a z każdej kontroli sporządzany jest protokół zawierający m.in. opis ustaleń oraz pouczenie o prawie złożenia zastrzeżeń. Dla przedsiębiorcy oznacza to, że dokumentowanie okoliczności ewentualnej incydentalnej aktywności — na przykład treści wiadomości czy czasu jej wysłania — może mieć znaczenie w razie sporu z ZUS.
Co to oznacza w praktyce dla jednoosobowej działalności
Nowe przepisy nieco łagodzą rygor obowiązujący do 12 kwietnia 2026 roku, ale nie zwalniają przedsiębiorcy z ostrożności. Warto z góry przyjąć zasadę, że zwolnienie lekarskie oznacza realną przerwę w prowadzeniu działalności, a jedyne dopuszczalne wyjątki to sytuacje rzeczywiście nagłe i incydentalne. Bezpieczniej jest z wyprzedzeniem przekazać pełnomocnictwo do obsługi bieżących spraw księgowemu lub zaufanej osobie, ustawić autoresponder informujący o niedostępności oraz — jeśli to możliwe — rozważyć zawieszenie działalności lub jej czasowe ograniczenie na czas dłuższej choroby. Jeśli nie masz pewności, czy planowana czynność podczas L4 może zostać uznana za incydentalną, albo potrzebujesz pomocy w rozliczeniu zasiłku chorobowego z ZUS, skontaktuj się z nami — zespół TaxProfis pomoże ocenić ryzyko i prawidłowo rozliczyć składki oraz świadczenia w Twojej firmie.