Dla wielu specjalistów — programistów, grafików, konsultantów czy księgowych — jednoosobowa działalność gospodarcza jest po prostu sposobem rozliczania pracy dla jednego, stałego kontrahenta. Taki model od lat bywa korzystny podatkowo i składkowo, ale zawsze wiązał się z ryzykiem, że organ uzna go za ukryte zatrudnienie. Od 8 lipca 2026 roku to ryzyko stało się bardziej realne: znowelizowana ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy dała inspektorom narzędzia, które pozwalają szybciej zakwestionować kontrakt B2B. Poniżej wyjaśniamy, co się zmieniło i na co powinien zwrócić uwagę sam przedsiębiorca, a nie tylko jego zleceniodawca.
Co dokładnie zmieniła nowelizacja ustawy o PIP
Definicja stosunku pracy pozostała bez zmian — nadal wynika z art. 22 Kodeksu pracy, a nazwa podpisanej umowy nie ma znaczenia, jeśli praca jest faktycznie wykonywana jak na etacie. Nowe są natomiast środki działania inspekcji. Jeżeli w trakcie kontroli inspektor dojdzie do wniosku, że umowa cywilnoprawna lub kontrakt B2B spełnia cechy stosunku pracy, po wysłuchaniu obu stron może wydać polecenie zmiany sposobu wykonywania umowy albo zawarcia umowy o pracę. Gdy polecenie nie zostanie wykonane, okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję administracyjną stwierdzającą istnienie stosunku pracy. Od takiej decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy. Zachowano też dotychczasową drogę — pozew inspektora o ustalenie istnienia stosunku pracy, który ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy trzeba ustalić skutki zatrudnienia za okres wcześniejszy.
Po czym inspektor rozpozna, że B2B jest w praktyce etatem
Ocena opiera się na łącznym wystąpieniu cech typowych dla zatrudnienia: osobistego wykonywania pracy określonego rodzaju, podporządkowania kierownictwu zleceniodawcy, pracy w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym oraz stałego wynagrodzenia, przy czym ryzyko gospodarcze ponosi zlecający, a nie wykonawca. W praktyce sygnałami ostrzegawczymi są m.in. sztywne godziny pracy narzucone przez kontrahenta, obowiązek uzyskiwania zgody na urlop, udział w wewnętrznej hierarchii firmy na równi z pracownikami, brak możliwości skorzystania z podwykonawcy oraz stała miesięczna kwota niezależna od efektów. Każda z tych okoliczności osobno nie przesądza sprawy, ale ich suma może przemawiać za uznaniem współpracy za stosunek pracy. Warto pamiętać, że podobne kryteria od dawna funkcjonują także w podatku dochodowym — art. 5b ustawy o PIT wyłącza z działalności gospodarczej czynności wykonywane pod kierownictwem zlecającego, bez ponoszenia ryzyka i odpowiedzialności wobec osób trzecich.
Dlaczego to dotyczy także samego przedsiębiorcy
Najczęściej mówi się o konsekwencjach dla zleceniodawców, w tym o grzywnach, które nowelizacja podniosła nawet do 60 000 zł. Tymczasem uznanie współpracy za etat ma skutki również dla osoby prowadzącej JDG. Wynagrodzenie z tej współpracy przestaje być przychodem z działalności gospodarczej, co może podważyć wybraną formę opodatkowania, w tym ryczałt lub podatek liniowy, a także rozliczone koszty i odliczony VAT. Zmienia się tytuł do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, a w konsekwencji rozliczenia z ZUS. Nowelizacja wzmacnia przy tym wymianę informacji — PIP może korzystać z danych ZUS i przekazywać mu ustalenia z kontroli. Dlatego przedsiębiorca pracujący na jednego kontrahenta powinien analizować swoją sytuację samodzielnie, a nie wyłącznie czekać na decyzję zleceniodawcy.
Okres przejściowy i interpretacja indywidualna
Ustawodawca przewidział okres przejściowy trwający do 8 lipca 2027 roku. Podmioty, które przed wejściem w życie nowelizacji zawarły umowy cywilnoprawne o cechach stosunku pracy, mogą w tym czasie dobrowolnie zastąpić je umowami o pracę i uniknąć odpowiedzialności za wykroczenie związane z zawarciem niewłaściwej umowy. To dobry moment na rozmowę z kontrahentem o dalszym modelu współpracy. Drugim nowym narzędziem jest interpretacja indywidualna Głównego Inspektora Pracy dotycząca kwalifikacji stosunku prawnego. Opłata wynosi 40 zł, a interpretacja powinna zostać wydana w ciągu 30 dni i wiąże organy PIP. Dla przedsiębiorcy, który chce zachować model B2B, ale ma wątpliwości co do jego bezpieczeństwa, może to być sposób na uzyskanie pewności przed ewentualną kontrolą.
Praktyczne kroki dla jednoosobowej firmy
Warto zacząć od przeglądu umowy i — co ważniejsze — faktycznego sposobu jej wykonywania. Umowa powinna określać rezultat lub zakres usług, a nie czas pracy, i przewidywać odpowiedzialność wykonawcy za jakość świadczenia. Dobrze, jeśli przedsiębiorca realnie decyduje o sposobie i miejscu realizacji zadań, może korzystać z własnych narzędzi i podwykonawców, a wynagrodzenie wiąże się z efektami lub zakresem pracy. Pomocne jest też posiadanie innych klientów, własnej strony internetowej czy oferty skierowanej do rynku. Jeżeli analiza pokaże, że współpraca w rzeczywistości nie różni się od etatu, warto porównać, ile kosztowałoby przejście na umowę o pracę po obu stronach, i podjąć decyzję świadomie, zanim zrobi to za strony inspektor.