Zdarza się, że przedsiębiorca wystawił fakturę, odprowadził od niej podatek, a kontrahent i tak nie zapłacił. Prawo podatkowe przewiduje na taką sytuację rozwiązanie — ulgę na złe długi. Pozwala ona odzyskać VAT i podatek dochodowy od należności, których mimo upływu terminu nie udało się ściągnąć. Poniżej wyjaśniamy, jak ulga działa w 2026 roku, jakie warunki musi spełnić wierzyciel i o jakich obowiązkach musi pamiętać dłużnik.
Na czym polega ulga na złe długi
Ulga na złe długi to mechanizm, który pozwala skorygować rozliczenie podatku od faktury, która ostatecznie nie została zapłacona. Działa w dwóch podatkach jednocześnie — w VAT oraz w podatku dochodowym (PIT). Wspólnym mianownikiem obu jest ten sam okres: 90 dni. Jeśli od terminu płatności wskazanego na fakturze, w umowie lub na rachunku minie 90 dni, a należność nadal nie wpłynie, nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną. Dla wierzyciela oznacza to prawo do odzyskania podatku, dla dłużnika — obowiązek jego oddania.
VAT — kiedy wierzyciel może odzyskać podatek
Jako sprzedawca (wierzyciel) możesz skorygować podstawę opodatkowania oraz podatek należny, jeżeli nabywca nie uregulował należności za dostarczone w Polsce towary lub wykonane usługi. Warunki trzeba spełnić łącznie: wierzytelność musi pozostać nieuregulowana przez co najmniej 90 dni od terminu płatności, od końca roku kalendarzowego, w którym wystawiono fakturę, nie mogą upłynąć więcej niż trzy lata, a na dzień poprzedzający dokonanie korekty musisz być czynnym podatnikiem VAT.
Korekty dokonujesz w rozliczeniu za okres, w którym nieściągalność uznaje się za uprawdopodobnioną, pod warunkiem że do dnia złożenia JPK_V7M lub JPK_V7K za ten okres należność nadal nie została uregulowana ani zbyta. Skorzystanie z ulgi po stronie sprzedawcy jest prawem, a nie obowiązkiem. Jeśli jednak po dokonaniu korekty kontrahent zapłaci albo sprzedasz wierzytelność, musisz z powrotem zwiększyć podstawę opodatkowania i podatek należny — przy zapłacie częściowej tylko w odpowiedniej części.
VAT — obowiązki dłużnika
Ulga ma drugą stronę. Jeśli to Ty jesteś nabywcą, odliczyłeś VAT z faktury i nie zapłaciłeś za nią w ciągu 90 dni od terminu płatności, masz obowiązek skorygować odliczony wcześniej podatek naliczony. Korekty dokonuje się w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90. dzień od terminu płatności. Nie jest to prawo, lecz obowiązek — niezależny od tego, czy sprzedawca skorzystał ze swojej ulgi.
Korekty nie trzeba robić, jeśli uregulujesz należność najpóźniej w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego, w którym mija 90. dzień. Gdy zapłacisz tylko część, korygujesz podatek naliczony wyłącznie od kwoty niezapłaconej. Jeśli uregulujesz fakturę już po dokonaniu korekty, masz prawo ponownie zwiększyć podatek naliczony w rozliczeniu za okres, w którym zapłaciłeś.
Ulga na złe długi w podatku dochodowym
Analogiczny mechanizm działa w PIT. Wierzyciel, który zaliczył wartość faktury do przychodów, a mimo to nie otrzymał zapłaty, może zmniejszyć podstawę obliczenia podatku o niezapłaconą i niezbytą wierzytelność — w rozliczeniu za rok, w którym upłynęło 90 dni od terminu zapłaty. Co istotne, ulgę można uwzględniać już na etapie zaliczek w trakcie roku, nie trzeba czekać do zeznania rocznego. Dłużnik natomiast ma obowiązek doliczyć niezapłaconą kwotę do swojej podstawy opodatkowania. Analogiczne zasady obowiązują na ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych — wierzyciel pomniejsza przychód, a dłużnik go zwiększa.
W podatku dochodowym obowiązują dodatkowe warunki. Dłużnik nie może być w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, upadłościowego ani w likwidacji, transakcja musi być zawarta w ramach działalności gospodarczej, a jej przychody opodatkowane w Polsce. Ulgi nie stosuje się bezterminowo — od daty wystawienia faktury lub zawarcia umowy nie mogą upłynąć dwa lata, licząc od końca roku kalendarzowego. Jeśli po dokonaniu korekty należność zostanie uregulowana, wierzyciel odpowiednio zwiększa podstawę, a dłużnik ją zmniejsza w rozliczeniu za okres, w którym to nastąpiło.
O czym warto pamiętać
Ulga na złe długi nie zastępuje windykacji — nie umarza długu i nie zwalnia kontrahenta z obowiązku zapłaty. Pozwala jedynie odzyskać podatek, którym niesłusznie obciążona zostaje niezapłacona sprzedaż. Kluczowe jest pilnowanie terminów płatności i liczenie 90 dni od właściwej daty, a także zachowanie dokumentacji potwierdzającej, że faktura pozostaje nieopłacona. Warto też pamiętać, że VAT i PIT rozlicza się w tej uldze odrębnie, według własnych warunków i terminów. Dla dłużnika najważniejszy jest jeden wniosek: nieopłacona w terminie faktura oznacza obowiązek korekty odliczonego podatku, o którym łatwo zapomnieć.